เจ้าของบ้านส่วนใหญ่เข้าไซต์งานได้สัปดาห์ละครั้ง บางคนได้แค่เดือนละครั้ง แต่งานที่ตัดสินคุณภาพบ้านทั้งหลัง เช่น การผูกเหล็กก่อนเทคาน หรือการเทคอนกรีตฐานราก เกิดขึ้นและถูกกลบมิดภายในไม่กี่ชั่วโมง เมื่องานเดินผ่านจุดนั้นไปแล้ว การย้อนกลับมาตรวจสอบทำได้ยากมาก และการแก้ไขก็แพงกว่าเดิมหลายเท่า
ช่องว่างตรงนี้คือเหตุผลที่อาชีพผู้ควบคุมงานก่อสร้างมีอยู่ บทความนี้จะอธิบายว่าคนกลุ่มนี้ทำหน้าที่อะไรจริง ๆ ในแต่ละช่วงของงานสร้างบ้าน ต่างจากผู้รับเหมาและโฟร์แมนตรงไหน ปัญหาหน้างานแบบไหนที่พวกเขาจับได้ก่อนจะสาย ค่าจ้างคิดกันอย่างไร และเจ้าของบ้านแบบไหนที่จำเป็นต้องมีจริง ๆ Allwecheck ผู้เชี่ยวชาญด้านตรวจบ้านและที่ปรึกษางานก่อสร้าง ทำงานร่วมกับเจ้าของบ้านและโครงการในไทยมาต่อเนื่อง ทีมวิศวกรของเราจึงเห็นทั้งบ้านที่คุมงานดีจนแทบไม่มีงานแก้ และบ้านที่ปล่อยตามยถากรรมจนต้องทุบซ่อมตั้งแต่ยังไม่เข้าอยู่ ก่อนจะไปถึงหน้าที่รายข้อ ต้องเริ่มจากการแยกให้ชัดก่อนว่าคนตำแหน่งนี้คือใคร เพราะเป็นจุดที่เจ้าของบ้านสับสนกันมากที่สุด
ก่อนจะดูว่าใครทำอะไร ต้องเข้าใจโครงสร้างความสัมพันธ์ในไซต์งานก่อน เพราะตำแหน่งที่ชื่อคล้ายกันเหล่านี้ยืนอยู่คนละฝั่งของโต๊ะ และนั่นคือสิ่งที่กำหนดว่าใครจะปกป้องผลประโยชน์ของใคร
ผู้ควบคุมงานก่อสร้างคือตัวแทนทางเทคนิคของเจ้าของบ้าน ทำหน้าที่ตรวจสอบว่างานที่ผู้รับเหมาทำนั้นตรงตามแบบก่อสร้าง รายการประกอบแบบ และมาตรฐานวิศวกรรมหรือไม่ ค่าจ้างมาจากเจ้าของบ้าน ไม่ใช่จากผู้รับเหมา และนี่คือจุดสำคัญที่สุด เพราะเมื่อพบงานที่ไม่ได้มาตรฐาน คนคนนี้ไม่มีเหตุผลทางการเงินที่จะปล่อยผ่าน
ในทางกลับกัน ผู้รับเหมาคือคู่สัญญาที่รับงานไปทำ มีต้นทุนและกำไรของตัวเองเป็นเดิมพัน ส่วนโฟร์แมนคือลูกจ้างของผู้รับเหมา ดูแลให้งานเดินหน้า สั่งช่าง และเคลียร์ปัญหาเฉพาะหน้าตามแผนของผู้รับเหมา ขณะที่ผู้ควบคุมงานก่อสร้างดูว่างานที่เดินไปแล้วนั้น “ถูกต้อง” หรือไม่ สองบทบาทหลังทำงานคู่กันได้ดีเมื่อแยกกันชัด แต่จะเสียสมดุลทันทีเมื่อคนคนเดียวกันสวมทั้งสองหมวก เพราะไม่มีใครตรวจงานตัวเองแล้วให้ตกได้ง่าย ๆ
พระราชบัญญัติควบคุมอาคาร พ.ศ. 2522 กำหนดให้ต้องแจ้งชื่อผู้ควบคุมงานต่อเจ้าพนักงานท้องถิ่นตั้งแต่ขั้นขออนุญาตก่อสร้าง และหากเปลี่ยนตัวระหว่างทางก็ต้องแจ้งเช่นกันตามมาตรา 29 ไม่ใช่เรื่องที่ตกลงกันเองในไซต์ได้ ส่วนงานที่เข้าข่ายวิชาชีพวิศวกรรมควบคุมสาขาโยธาตามพระราชบัญญัติวิศวกร พ.ศ. 2542 ต้องมีผู้ได้รับใบอนุญาตจากสภาวิศวกร หรือที่เรียกกันติดปากว่าใบ กว. เป็นผู้รับผิดชอบ ในทางปฏิบัติ เจ้าของบ้านควรขอดูใบอนุญาตตัวจริงและตรวจสอบสถานะกับสภาวิศวกรก่อนเซ็นสัญญา เพราะใบอนุญาตมีวันหมดอายุ และมีกรณีที่ชื่อถูกยืมไปใช้โดยเจ้าตัวไม่ได้ลงหน้างานจริง
งานที่ดีเริ่มก่อนรถปูนคันแรกเข้าไซต์ ผู้ควบคุมงานก่อสร้างจะอ่านแบบสถาปัตย์ แบบโครงสร้าง และแบบงานระบบเทียบกันทั้งชุด เพื่อหาจุดที่แบบขัดกันเอง เช่น ตำแหน่งท่อที่ชนกับคาน หรือระดับพื้นที่ไม่ตรงกันระหว่างแบบสองชุด ปัญหาแบบนี้ถ้าเจอตอนอยู่บนกระดาษจะแก้ด้วยการแก้เส้น แต่ถ้าเจอตอนหน้างานจะแก้ด้วยการทุบ ช่วงนี้ยังรวมถึงการตรวจแผนงาน ลำดับงาน และรายการวัสดุที่ผู้รับเหมาเสนอ ว่าตรงกับสัญญาและรายการประกอบแบบหรือไม่ ก่อนที่ของจะถูกสั่งเข้าไซต์
นี่คือช่วงที่ความผิดพลาดมีราคาแพงที่สุด และเป็นเหตุผลหลักที่เจ้าของบ้านจ้างผู้ควบคุมงานก่อสร้าง สิ่งที่ต้องตรวจก่อนถูกกลบมีตั้งแต่ตำแหน่งและระดับหัวเสาเข็ม ระดับปฏิเสธ (blow count) ของการตอกหรือเจาะเสาเข็มว่าตรงตามที่วิศวกรออกแบบกำหนดหรือไม่ ขนาดและระยะเรียงของเหล็กเสริม ระยะหุ้มคอนกรีต และความสะอาดของแบบหล่อก่อนเท
ระหว่างเทต้องมีการทดสอบค่ายุบตัว (slump test) หน้างาน และเก็บตัวอย่างลูกปูนไปทดสอบกำลังอัดที่อายุ 7 วันและ 28 วันตามมาตรฐานที่ระบุในแบบ หลังเทเสร็จต้องคุมการบ่มคอนกรีตให้ครบวัน ซึ่งเป็นขั้นตอนที่ถูกข้ามบ่อยที่สุดเมื่อไซต์เร่งคิว เพราะไม่มีใครเห็นผลเสียในวันนั้น แต่จะเห็นเป็นรอยร้าวในอีกสองปีข้างหน้า
เมื่อโครงสร้างขึ้นครบ งานจะย้ายไปที่ความเรียบร้อยและการใช้งาน ผู้ควบคุมงานก่อสร้างจะตรวจแนวดิ่งแนวระดับของผนัง การเสริมเหล็กหนวดกุ้งและเสาเอ็นทับหลังตามจุดที่จำเป็น ความลาดเอียงของพื้นห้องน้ำและระเบียง การติดตั้งวัสดุมุงหลังคาและระบบกันซึม รวมถึงงานระบบไฟฟ้าและสุขาภิบาลก่อนถูกปิดทับด้วยฝ้าและผนัง จุดเชื่อมต่อหลังคากับผนังและแนวกันซึมเป็นตำแหน่งที่ควรตรวจให้ละเอียดตั้งแต่ตอนติดตั้ง เพราะเป็นจุดเดียวกับที่กลายเป็นปัญหารั่วซึมในภายหลัง ตามที่อธิบายไว้ในบทความตรวจหลังคาบ้าน
จุดที่ต้องเข้มเป็นพิเศษคือการทดสอบก่อนปิดงาน เช่น การขังน้ำทดสอบการรั่วซึมของพื้นห้องน้ำและดาดฟ้า และการทดสอบแรงดันของระบบท่อ เพราะเมื่อปูกระเบื้องทับแล้ว การหาจุดรั่วจะกลายเป็นงานคนละระดับความยาก
ช่วงท้ายคือการทำรายการงานที่ต้องแก้ไข ติดตามจนแก้เสร็จจริง และตรวจซ้ำก่อนรับมอบ พร้อมรวบรวมเอกสารส่งมอบ เช่น แบบก่อสร้างจริง (as-built) คู่มือและใบรับประกันอุปกรณ์ และผลทดสอบต่าง ๆ เจ้าของบ้านที่กำลังจะถึงขั้นตอนนี้ควรอ่านการตรวจรับมอบบ้านควบคู่ไปด้วย เพราะเป็นคนละกระบวนการกับการคุมงานรายวัน และมีเช็กลิสต์เฉพาะของมันเอง
ทฤษฎีเรื่องหน้าที่ฟังดูเป็นนามธรรม จนกระทั่งเห็นว่าปัญหาที่เกิดจริงในไซต์หน้าตาเป็นอย่างไร ต่อไปนี้คือรูปแบบที่ทีมวิศวกรพบซ้ำ ๆ และเป็นเหตุผลที่การมีผู้ควบคุมงานก่อสร้างคืนทุนให้เจ้าของบ้าน
การใช้เหล็กเล็กกว่าที่แบบกำหนดเพียงหนึ่งเบอร์ หรือวางเหล็กชิดขอบแบบจนระยะหุ้มคอนกรีตเหลือไม่ถึงที่มาตรฐานกำหนด เป็นความผิดพลาดที่มองไม่เห็นหลังเทเสร็จ แต่ส่งผลโดยตรงต่อกำลังรับน้ำหนักและการเกิดสนิมของเหล็กในระยะยาว การตรวจก่อนเทจึงเป็นจุดที่ต่อรองไม่ได้
คอนกรีตที่สั่งมาไม่ตรงกำลังอัดที่ออกแบบไว้ หรือถูกเติมน้ำเพิ่มหน้างานเพื่อให้เทง่ายขึ้น จะได้เนื้อคอนกรีตที่อ่อนกว่าที่คำนวณไว้ทั้งชิ้น เช่นเดียวกับการถอดแบบเร็วเกินกำหนดหรือบ่มไม่ครบวัน ปัญหาเหล่านี้ตรวจได้จากใบส่งของ ผลทดสอบลูกปูน และการเฝ้าหน้างานในวันเท
เมื่อท่อน้ำหรือท่อร้อยสายไฟถูกวางผิดตำแหน่ง ทางแก้ที่ช่างมักเลือกคือเจาะทะลุคานหรือเสาเพื่อให้ท่อผ่านไปได้ ซึ่งเป็นการลดหน้าตัดของชิ้นส่วนรับน้ำหนักโดยไม่ได้ผ่านการคำนวณ ผู้ควบคุมงานก่อสร้างที่อยู่หน้างานจะหยุดเรื่องนี้ได้ตั้งแต่ก่อนสว่านลง และหาทางเดินท่อใหม่ร่วมกับผู้ออกแบบแทน
ของที่ส่งเข้าไซต์ในเดือนที่หกไม่จำเป็นต้องเป็นยี่ห้อหรือรุ่นเดียวกับที่ตกลงกันในสัญญา การตรวจรับวัสดุทุกล็อตเทียบกับรายการประกอบแบบเป็นงานน่าเบื่อที่ให้ผลตอบแทนสูง เพราะส่วนต่างราคาของวัสดุตลอดทั้งหลังมักมากกว่าค่าจ้างคุมงานทั้งสัญญา
การอนุมัติงวดงานคือจุดที่เจ้าของบ้านเสียเปรียบมากที่สุดหากไม่มีคนอ่านหน้างานเป็น เพราะงานที่ดู “เกือบเสร็จ” กับงานที่เสร็จตามเงื่อนไขงวดนั้นต่างกันมาก การมีคนกลางประเมินความคืบหน้าตามจริงก่อนจ่ายเงินช่วยรักษาอำนาจต่อรองไว้จนถึงงวดสุดท้าย ซึ่งเป็นหลักการเดียวกับที่ที่ปรึกษาควบคุมงานก่อสร้างใช้ในการคุมงบประมาณของโครงการขนาดใหญ่ เพียงแต่ย่อขนาดลงมาให้เหมาะกับบ้านหลังเดียว
คำตอบตรงไปตรงมาคือไม่ใช่ทุกกรณี สิ่งที่ควรชั่งคือความเสี่ยงที่รับได้ เทียบกับเวลาและความรู้ที่เจ้าของบ้านมีจริง
กรณีที่การจ้างผู้ควบคุมงานก่อสร้างคุ้มค่าชัดเจน ได้แก่ บ้านสร้างเองบนที่ดินของตัวเองที่ไม่มีระบบตรวจสอบของโครงการมารองรับ งบก่อสร้างหลักหลายล้านขึ้นไป แบบบ้านที่ซับซ้อนทางโครงสร้าง เช่น มีชั้นใต้ดิน ยื่นคานยาว หรือสร้างบนที่ดินอ่อน รวมถึงกรณีที่เจ้าของบ้านทำงานประจำและเข้าไซต์ได้ไม่เกินสัปดาห์ละครั้ง
ส่วนกรณีที่อาจไม่ต้องจ้างเต็มเวลา คือ งานต่อเติมเล็กที่ไม่แตะโครงสร้างหลัก งานที่เจ้าของบ้านเป็นวิศวกรหรือสถาปนิกเองและมีเวลาเข้าไซต์สม่ำเสมอ หรือบ้านจัดสรรที่มีทีมควบคุมคุณภาพของผู้พัฒนาโครงการดูแลอยู่แล้ว แม้กรณีหลังนี้ การจ้างตรวจเป็นจุด ๆ ในช่วงสำคัญก็ยังใช้งบน้อยกว่าการคุมงานเต็มรูปแบบมาก
ค่าจ้างผู้ควบคุมงานก่อสร้างในไทยคิดกันสามแบบหลัก แบบแรกคิดเป็นเปอร์เซ็นต์ของมูลค่างานก่อสร้าง เหมาะกับงานที่มีระยะเวลาชัดเจน แบบที่สองคิดเป็นรายเดือนตลอดระยะเวลาก่อสร้าง เหมาะกับงานที่ต้องการคนอยู่ประจำหรือเข้าไซต์ถี่ และแบบที่สามคิดเป็นครั้งตามจำนวนรอบที่เข้าตรวจ ซึ่งประหยัดที่สุดและเหมาะกับเจ้าของบ้านที่ต้องการเพียงการตรวจในจุดตัดสำคัญ
สิ่งที่ควรถามให้ชัดก่อนเซ็นสัญญาไม่ใช่แค่ตัวเลข แต่คือขอบเขตงานที่ตัวเลขนั้นครอบคลุม เช่น เข้าไซต์กี่ครั้งต่อเดือน ออกรายงานรูปแบบไหนและถี่แค่ไหน รวมการตรวจเอกสารและอนุมัติงวดงานด้วยหรือไม่ และถ้างานล่าช้าเกินกำหนด ค่าจ้างส่วนที่เกินคิดอย่างไร สัญญาที่ระบุเพียง “ควบคุมงานก่อสร้าง” ลอย ๆ คือช่องว่างที่จะกลายเป็นข้อขัดแย้งในภายหลัง
เมื่อเทียบกับมูลค่าความเสียหายที่ป้องกันได้ ค่าจ้างส่วนนี้มักคืนทุนจากการจับปัญหาได้เพียงหนึ่งหรือสองครั้งตลอดโครงการ หากต้องการทีมที่ดูแลตั้งแต่ขั้นวางแผนไปจนถึงส่งมอบ บริการที่ปรึกษางานก่อสร้างของ Allwecheck ครอบคลุมทั้งการตรวจแบบ การควบคุมคุณภาพหน้างาน และการประเมินงวดงาน โดยมีวิศวกรผู้ได้รับใบอนุญาตรับผิดชอบงานโดยตรง
เกณฑ์แรกคือใบอนุญาตที่ตรวจสอบสถานะได้จริง ไม่ใช่คำบอกเล่าหรือสำเนาที่ส่งมาทางไลน์ เกณฑ์ที่สองคือความเป็นอิสระจากผู้รับเหมา หากผู้ควบคุมงานก่อสร้างถูกแนะนำมาโดยผู้รับเหมาเอง หรือเคยรับงานร่วมกันเป็นประจำ ความเป็นกลางย่อมลดลงตามธรรมชาติ แม้ทั้งสองฝ่ายจะไม่ได้ตั้งใจก็ตาม เกณฑ์ที่สามคือประสบการณ์ที่ตรงประเภทงาน คนที่คุมอาคารสูงมาตลอดอาจไม่คุ้นกับรายละเอียดของบ้านสองชั้นเท่าคนที่ทำบ้านมาโดยเฉพาะ และเกณฑ์สุดท้ายคือรูปแบบรายงาน รายงานที่ดีมีภาพถ่ายระบุตำแหน่ง ข้อสังเกตที่อ้างอิงข้อกำหนดในแบบ และรายการติดตามที่ระบุว่าปิดแล้วหรือยังค้าง ไม่ใช่รายงานที่บอกเพียงว่า “งานเป็นไปตามแผน”
ข้อจำกัดที่ควรรู้ไว้ตั้งแต่ต้นคือ การมีผู้ควบคุมงานก่อสร้างไม่ได้แปลว่าบ้านจะไม่มีข้อบกพร่องเลย งานก่อสร้างเป็นงานฝีมือที่มีความคลาดเคลื่อนเป็นเรื่องปกติ สิ่งที่การคุมงานทำได้จริงคือทำให้ความคลาดเคลื่อนอยู่ในเกณฑ์ที่ยอมรับได้ และไม่ปล่อยให้ความผิดพลาดเชิงโครงสร้างถูกกลบไปโดยไม่มีใครเห็น
ผู้ควบคุมงานก่อสร้างคือคนที่ยืนอยู่ฝั่งเจ้าของบ้านในไซต์งาน ตรวจสิ่งที่กำลังจะถูกกลบ ก่อนที่มันจะถูกกลบ หน้าที่จริงครอบคลุมตั้งแต่การตรวจแบบก่อนเริ่มงาน การคุมคุณภาพงานโครงสร้างและงานระบบ ไปจนถึงการประเมินงวดงานและเก็บงานก่อนส่งมอบ ความจำเป็นขึ้นอยู่กับขนาดงาน ความซับซ้อนของแบบ และเวลาที่เจ้าของบ้านมีจริง ไม่ใช่กฎตายตัวที่ใช้กับทุกบ้านเหมือนกันหมด สิ่งที่เหมือนกันทุกบ้านคือค่าแก้งานโครงสร้างที่ผิดพลาดสูงกว่าค่าป้องกันเสมอ
สิ่งที่ควรจำ
หากกำลังจะเริ่มสร้างบ้านและอยากให้มีวิศวกรอิสระเข้ามาดูแลคุณภาพงานตั้งแต่ต้น หรือบ้านกำลังก่อสร้างอยู่แล้วแต่ไม่มั่นใจในงานที่ผ่านมา สามารถปรึกษาทีมวิศวกร Allwecheck เพื่อประเมินขอบเขตงานที่เหมาะกับบ้านของคุณและงบที่มีอยู่
ต่างกันที่ว่ารับค่าจ้างจากใคร ผู้รับเหมามีกำไรของตัวเองเป็นเดิมพัน ส่วนผู้ควบคุมงานรับค่าจ้างจากเจ้าของบ้านโดยตรง ข้อควรระวังคือกรณีที่ผู้รับเหมาเสนอ “บริการคุมงานฟรี” มาในแพ็กเกจเดียวกัน เพราะนั่นคือการให้คู่สัญญาตรวจงานตัวเอง ซึ่งไม่ใช่การควบคุมงานตามความหมายที่กฎหมายและสัญญาต้องการ
พระราชบัญญัติควบคุมอาคาร พ.ศ. 2522 กำหนดให้ต้องระบุชื่อผู้ควบคุมงานในขั้นขออนุญาตก่อสร้าง และแจ้งเจ้าพนักงานท้องถิ่นเมื่อเปลี่ยนตัว ส่วนงานที่เข้าข่ายวิชาชีพวิศวกรรมควบคุมต้องมีผู้ถือใบอนุญาตจากสภาวิศวกรรับผิดชอบ ในทางปฏิบัติหลายกรณีจึงเป็นเพียงการระบุชื่อไว้ตามเอกสาร ซึ่งต่างจากการจ้างให้เข้าคุมงานจริงตามรอบ
ได้ และเป็นทางเลือกที่เจ้าของบ้านงบจำกัดใช้กันบ่อย โดยเข้าตรวจเฉพาะจุดตัดสำคัญ เช่น ก่อนเทฐานราก ก่อนเทคานและพื้นแต่ละชั้น ก่อนปิดฝ้าและผนังทับงานระบบ และช่วงตรวจรับมอบ แต่ต้องวางตารางล่วงหน้ากับผู้รับเหมาให้ชัด เพราะถ้าไซต์เทไปก่อนโดยไม่แจ้ง การตรวจรอบนั้นก็เสียเปล่า
ขึ้นอยู่กับช่วงของงาน ช่วงฐานรากและโครงสร้างควรให้ผู้ควบคุมงานก่อสร้างเข้าทุกครั้งก่อนเทคอนกรีต ส่วนช่วงงานสถาปัตย์และงานเก็บรายละเอียดมักเข้าสัปดาห์ละครั้งก็เพียงพอ สิ่งที่สำคัญกว่าความถี่คือการเข้าให้ตรงจังหวะที่งานกำลังจะถูกปิดทับ
ขั้นแรกให้ออกเอกสารบันทึกข้อบกพร่องพร้อมภาพถ่ายและอ้างอิงข้อกำหนดในแบบหรือสัญญา ขั้นต่อไปคือใช้การอนุมัติงวดงานเป็นเครื่องมือต่อรอง โดยยังไม่อนุมัติงวดที่เกี่ยวข้องจนกว่าจะแก้ไขเสร็จ เอกสารชุดนี้ยังเป็นหลักฐานสำคัญหากเรื่องต้องไปถึงขั้นเจรจาทางกฎหมาย
Share:
บทความที่เกี่ยวข้อง:
